Anders dan bij analoge apparatuur, klinkt digitale vervorming nogal vies; overloads in de computer zijn daarom 'verboden'. Nu is vervorming bij opname gemakkelijk te voorkomen: namelijk door het gainknopje op je audio-interface zover terug te draaien totdat de meters niet meer rood uitslaan. In de mix ligt het wat ingewikkelder, het signaal passeert immers meerdere stations voordat het in de mixbus terechtkomt. Zit de vervorming eenmaal op je opname, dan krijg je het er nooit meer vanaf. Hoe voorkom je vervorming, waar moet je op letten en wat is gain-staging eigenlijk?

 

Vervorming in het kanaal

Het signaal loopt in een kanaal altijd van boven naar beneden. Het gaat eerst door de bovenste plugin, dan door die daaronder, en als laatste door de fader. Versterkt een van de plugins het signaal, dan kan er in een volgende plugin, of tussen twee plugins in, vervorming ontstaan.

Signalflow 

 

In de praktijk komt bij veel plugin-presets het signaal er harder uit dan het erin gaat. In zo'n geval draai je het uitgangsvolume van de plugin zover terug, totdat het signaal mét effect gehoormatig hetzelfde volume heeft als het signaal zónder effect. 'Unity-gain' noemen we dat. Door unity-gain te werken voorkom je niet alleen vervorming, ook kun je nu eerlijk vergelijken of de plugin wel echt geluidskwaliteit toevoegt. Anders vinden we het geluid dat harder is, al snel beter klinken dan het zachtere (...).

 

Logic

De meters in Logic geven standaard niet aan of een kanaal vervormt, ze laten namelijk het niveau na de fader zien (Post-Fader). Hoe verder je de fader terugtrekt, hoe minder de meter zal uitslaan. Aan deze weergave heb je in feite weinig; een mix maak je met je oren, en niet op basis van de uitslag van een meter. Nuttiger is het om te zien welk niveau er naar de fader toegaat. Hoe doe je dat?

 

Stap 1. Maak de ‘Pre Fader Metering’-knop zichtbaar in de 'Controlbar'. Control+click hiervoor tussen de knoppen en kies ‘Customize Controlbar & Display’.

Stap 2. Zet 'Pre Fader Metering' aan (knop wordt groen). In de mixer zie je nu dat de meters links naast de faders komen te staan in plaats van rechts.

 

PreFaderMetering

Pre Fader Metering in Logic

 

Zie je nu tijdens het mixen overloads, dan weet je dat in een van de plugins het niveau te hoog is opgelopen.

Pre Fader Metering in Logic is een globale preference. Heb je het in één song aangezet, dan blijft het voor toekomstige projecten ook zo staan. In Pro Tools zijn de meters overigens standaard Pre Fader.

Tip Soms zijn sporen zo hard opgenomen dat het kanaal bij de minste of geringste bewerking in een plugin in de vervorming schiet. In zo'n geval is het handig om de audio zachter het kanaal binnen te laten komen door het volume met 'Region Gain' (Logic) of 'Clip Gain' (Pro Tools) terug te nemen. Zodoende houd je in het kanaal voldoende headroom (marge) over om met plugins aan de slag te gaan.

 

RegionGain

Logic: Region Gain

 

Clip Gain

Pro Tools: Clip Gain

 

 

Hoge volumes zijn onhandig bij het mixen

Gelukkig hebben plugins en kanalen een bepaalde marge voordat vervorming hoorbaar wordt, een kleine overload hier of daar zal niet gelijk tot problemen leiden. Toch is er ook een groot praktisch nadeel van hoge volumes. De faders komen namelijk onhandig laag te staan. Mocht je er in de eindfase van de mix achter komen dat de zang eigenlijk een halve dB harder moet, dan is dat een stuk handiger te doen met een fader die op 0dB staat dan met een fader die op -27dB staat! Faders hebben hun fijnste resolutie rond 0dB en zolang je daar in de buurt blijft, mix je comfortabeler en preciezer.

 

Vervorming in de mixbus

De Mixbus (Stereo-Out of Master) heeft geen marge. Mocht er zich in de mix een overload van een halve dB voordoen, dan betekent dit dat de mooie ronde golfvorm van het mixsignaal wordt afgevlakt. Transiënten zijn dan niet meer intact, attacks worden slapper. Digitale informatie die aan de bovenkant verloren gaat, krijg je nooit meer terug. Dat is best zonde voor een mix waar je waarschijnlijk lang aan hebt gewerkt (...).

 

Loudness War mix

Geclipte waveform in een master

 

 

Om de overload te laten verdwijnen kun je nu de masterfader terugtrekken, en in principe een vervormingsvrije bounce maken. Toch is dit niet heel fraai, want door de masterfader terug te trekken, beperk je de resolutie van de mix. Er vindt dan een grovere digitale afronding plaats. Ook is er een praktisch nadeel. Want zet je nu een compressor of limiter op de mix, dan zal deze direct beginnen te werken, zelfs al staat de threshold nog maximaal. 'Ok, zul je zeggen, 'dan zet ik gewoon een gainplugin vóór de compressor'. Hoewel dit inderdaad het compressieprobleem oplost, is er nu toch een situatie ontstaan waarbij je in het ene stadium het niveau te hoog hebt laten oplopen, en daar in het volgende stadium last van hebt. 

 

"Bij overloads in de mix trek je alle faders zóver terug, totdat de rode lampjes in de mixbus uitgaan"

 

Het mooiste is om de mix op een veilig niveau te beginnen, de masterfader op 0dB te laten staan, en te zorgen dat je voldoende headroom overlaat om individuele instrumenten een aantal keren op te schuiven. Heb je toch overloads in de mix? Pak dan alle faders tegelijk beet en trek ze zóver terug, totdat de rode lampjes in de mixbus uitgaan.

 

Tot slot

Pre Fader Metering, overloads, en unity gain zijn misschien niet de meest funky onderwerpen als het om muziekproductie gaat. Tegelijkertijd zijn ze essentieel om tot een professionele mix en een goed geluid te komen. Weet dat professionals over het algemeen heel precies zijn met 'gain-staging'. Mocht je digitale vervorming als creatief ingrediënt willen gebruiken, dan is het beter om dit met een plugin te doen. Dan heb je in ieder geval altijd nog de keuze voor meer of minder van het effect.