Al heb je nog zulke dure speakers, in een onbehandelde ruimte zal het geluid alsnog slecht zijn. Hoe zit dat precies met  akoestiek, en hoe kun je je eigen ruimte verbeteren?


Als de akoestiek van een opnameruimte niet goed is, zal het slechte geluid onderdeel worden van de opname. Eenmaal geregistreerd, krijg je het er nooit meer van af. Voor een mixruimte geldt: hoe slechter de akoestiek, hoe lastiger het is te voorspellen hoe de mix ergens anders zal klinken. Wat is het probleem?

Staande golven
In een onbehandelde ruimte zullen bepaalde tonen langer uitklinken dan andere. Dat wordt veroorzaakt door staande golven. Een staande golf ontstaat wanneer één periode precies (een aantal keer) in de lengte, breedte of hoogte van een ruimte past. Nadat de golf door een parallelle wand wordt teruggekaatst, versterkt hij zichzelf op bepaalde plekken. Op andere plekken wordt een dal (negatieve uitslag) opgeheven door een berg (positieve uitslag); basweergave is dus afhankelijk van de positie in de ruimte. In de praktijk levert dat grote problemen op. Bijvoorbeeld: een nummer dat in E staat, lijkt misschien veel meer bas te hebben dan een nummer in A, simpelweg omdat de grondtoon van de bas versterkt wordt door staande golven. Dat wil zeggen, op de luisterpositie. Luister je op een andere plek in de ruimte, dan verandert het beeld. Niet echt een fijn uitgangspunt om goede beslissingen op te nemen! De staande golven moeten dus getemd worden. Dat is bij lage frequenties lastig, omdat ze uit zulke grote, energierijke golven bestaan. Het laag van een ruimte is dan ook altijd het moeilijkste gebied om goed te krijgen.

 

 

 Staande golf 2 v2



Staande golf animatie

Probleemfrequenties van een ruimte kun je voorspellen door lengte, breedte en hoogte te delen door de golflengte. Als de lengte 6,80 meter is, past daar één complete periode van een geluidsgolf met een frequentie van 50Hz in. 50Hz zal daarom een belangrijke resonantiefrequentie zijn. Maar ook frequenties van 100Hz, 150Hz et cetera, want die passen er precies twee of meer keer in. Mocht de breedte van de ruimte exact de helft van de lengte zijn (3,40 meter), dan worden de problemen op 100Hz nog groter dan ze al waren. De verhoudingen van een ruimte zijn dus ook belangrijk.

In een 'waterfall-plot' kun je goed zien hoe staande golven leiden tot resonanties. In de grafiek kun je zien de nagalmtijd op 40Hz een stuk langer is dan op andere frequenties. Dit ongelijkmatig na-ijlen vertroebelt het geluidsbeeld.

Absorberen
De overtollige energie in het laag kun je absorberen met basstraps. In professionele studio's zijn dat ruimtes achter wanden of boven plafonds, gedeeltelijk gevuld met een dempend materiaal. Meestal is dat minerale wol. Voor thuisstudio's zijn er losstaande tonnen, en panelen die je aan de muur kunt bevestigen. Omdat het om grote golven (en veel energie) gaat, moeten basstraps groot zijn. Professionele studio's offeren er soms wel de helft van hun ruimte voor op.

Staande golven in het midden en hoog noemen we ook wel flutter-echo's. Als je in je handen klapt, kun je zo'n echo gemakkelijk horen. Mid-hoog frequenties laten zich gemakkelijk absorberen door dunnere panelen, simpelweg omdat die frequenties uit kleinere golven bestaan, met minder energie. Gordijnen en tapijten helpen er ook al een beetje aan mee. Teveel absorptie zou een ruimte onnatuurlijk dood maken, er moeten wel reflecties overblijven. Om nu te zorgen dat de overgebleven reflecties voldoende gevarieerd zijn, is diffusie nodig. De natuurlijke afwisseling van materialen en oppervlakken zorgt daar vanzelf al een beetje voor. Helaas heb je in de praktijk vaak te maken met gladde wanden van gips, steen of beton. In die gevallen ontkom je er dan ook niet om speciale diffusors op te hangen.

Diffusor Vicoustic wavewood v2Diffusor vicoustic multifuser wood 64 white v2

 

Vicoustic diffusors: de verschillende frequenties worden random verstrooid, dat levert een gelijkmatiger geluidsbeeld op.

Hoe verbeter je de akoestiek van je eigen ruimte?
Het mooist is als je bij de bouw nog rekening kunt houden met de akoestiek. Met schuin tegenover geplaatste wanden bijvoorbeeld (zie studioplattegrond uit het vorige hoofdstuk). Hierdoor kunnen geluidsgolven zichzelf niet versterken en doven ze eerder uit. In een bestaande ruimte kun je gelukkig veel bereiken met het plaatsen van akoestische panelen. Veel bedrijven bieden tegenwoordig kant­ en ­klare akoestische sets aan, bestaande uit verschillende panelen. Een goede reputatie hebben Primacoustic, Vicoustic, EQAcoustics, Gikacoustics, Hofa en Auralex. In zo’n pakket zitten basstraps, panelen om midden- en hogere frequenties te absorberen en diffusors. Panelen kun je simpelweg met haakjes aan de muur hangen. Basstraps kun je, afhankelijk van de vorm, ophangen of stapelen.

Absorber EQAcoustics 50 L Natural v3Absorber EQAcoustics Cornertrap v3

EQ-Acoustics: mid-hoog absorber en basstrap.

Hoeveel panelen heb je nodig?
Een minimumset zou kunnen bestaan uit 4 basstraps, 4 mid/hoog panelen en 2-4 diffusors, een mediumset uit het dubbele. Bij een grote set kun je denken aan 12-16 basstraps, 10-14 mid/hoog panelen en 8 diffusors. De basstraps kun je in de hoeken stapelen tot aan het plafond, de resterende kun je bevestigen langs de randen van het plafond. Mid-hoog panelen verdeel je in de buurt van de luisterpositie over de voorwand en zijwanden, daarna over het plafond en achterwand. Diffusors idem dito.

Houd rekening met het volgende:
-absorptie van het laag kost zowel het meeste ruimte als het grootste gedeelte van je budget.
-in de lage frequenties kun je bijna niet teveel demping hebben. Ga maar na: hoe minder de lage frequenties weerkaatst worden, hoe meer je luistert naar het directe geluid van de speaker. En die zal altijd een rechtere weergave hebben dan wanneer de ruimte 'meedoet'.

-de laagweergave van je eigen ruimte kun je simpel zelf testen met behulp van de volgende video.

 

Op de plekken met de hardste basweergave, moet je de basstraps plaatsen. In de praktijk zullen dat meestal de hoeken van de ruimte zijn.
-naarmate de frequentie hoger wordt, kun je met kleinere/dunnere panalen volstaan.

-panelen en basstraps kun je strak tegen de wand monteren, maar als je een spouw overlaat van bijvoorbeeld dezelfde afstand als de dikte van het paneel, zal het werkzame gebied van het paneel met een octaaf worden verlaagd. Dat is dus extra demping voor dezelfde prijs.

Room 1 eq acoustics quadratic diffuser control room plan v2

Akoestisch aangepaste thuisstudio: in de hoeken staan basstraps. Elke wand die vroege reflecties kan weerkaatsen op de luisterpositie, is voorzien van mid/hoog absorptiepanelen. Op de achterwand zijn twee diffusors opgehangen.

Mocht je weinig geld hebben maar wel tijd, dan kun je de absorbers ook zelf bouwen. Het is niet moeilijk, de basis is vrijwel altijd een houten raamwerk, opgevuld met steenwol en bespannen met doek. Belangrijk is, dat de stof akoestisch transparant is. De dikte van de panelen bepaalt het werkzame frequentiegebied. Voor midden en hoge frequenties moet je aan zo'n 5cm denken, voor lage frequenties al snel aan 20cm of meer. Op internet is veel informatie te vinden over   studio, akoestiek en zelfbouw. Goede bronnen zijn o.a. soundonsound, realtraps en de sites van bovengenoemde fabrikanten.



eierdoos 2 v3


Eierdozen, werkt het echt?
In kleine studio's en repetitieruimtes zie je ze vaak op de muur: eierdozen. Werkt het nu echt, of is het onzin? Voor isolatie werken eierdozen nauwelijks, daar is het materiaal simpelweg te dun voor. Geluid absorberen doen eierdozen alleen in het 600-800Hz gebied. Hoewel elke vorm van absorptie natuurlijk mooi meegenomen is, kan alleen breedbandige absorptie een gelijkmatige weergave opleveren. Helaas is de goedkope eierdozenoplossing dus geen echte oplossing.