Bij een zangsessie is het van belang dat degene die opneemt alles in het werk stelt om het steeds veranderende geluid van de vocalist én de mix van de muziek aan te passen. Dat kan het verschil maken tussen een take die okay is en eentje die briljant is. In dit artikel lees je wat daar allemaal bij komt kijken.


Wat moet er op de koptelefoon?
Hoewel je bij het opnemen van een band elke muzikant z’n eigen koptelefoonmix zult willen geven, is het bij een overdubsessie meestal beter om de ‘main mix’ door te sturen naar de koptelefoon. Op die manier luister je als engineer mee met de koptelefoonbalans, en kun je deze zodanig aanpassen, dat de muzikant de beste prestatie levert. Bovendien: een muzikant is (gelukkig) meestal gefocust op het leveren van de best mogelijke muzikale prestatie. Zijn hoofd staat er dan niet naar om een mix te maken op een koptelefoonkastje. Of om aan een engineer uit te leggen wat hij wel en niet op de koptelefoon wil horen.

Een klein nadeel van de mainmix-to-headset-methode is dat de muzikant soms monitorwensen heeft die het voor de producer lastiger maken om de partij goed in context te beoordelen. Bijvoorbeeld, als de muzikant zichzelf harder wil horen dan in de mix gewenst is. Dat kleine nadeel staat echter in geen verhouding tot het hogere doel: namelijk het vastleggen van de best mogelijke take. In dat kader is het goed om te weten dat ingewikkelde arrangementen, met veel verschillende instrumenten, op een koptelefoon lastig zijn te overzien. Als muzikant heb je daar minder houvast aan. Maak een ingewikkeld arrangement daarom overzichtelijker door minder essentiële partijen zachter te zetten. Voldoende volume van de ritmische instrumenten helpt daar over het algemeen ook bij.

vocal AKG C12 Small

De AKG C12 is waarschijnlijk de beroemdste zangmicrofoon ooit.
Deze condensatormic werd gebruikt door onder anderen Frank Sinatra, Prince, Tom Petty en Alanis Morisette.

Hoe hard moet de muzikant in de koptelefoonmix?
Door een muzikant bewust harder of zachter op de koptelefoon te zetten, kun je de performance sturen. Als je bijvoorbeeld wilt dat een vocalist een couplet met een zachte intentie zingt, zet je de stem relatief hard in de balans. Doordat de vocalist zichzelf hard terughoort, zal hij vanzelf zachter gaan zingen. In een eindrefrein, waar de vocalist alles moet geven, forceer je die intensiteit door de zang juist zachter in de mix te zetten. Volumeverschillen van slechts 1-2dB kunnen soms al het verschil maken.
Bij het opnemen van backingvocals is er iets soortgelijks aan de hand: teveel volume van de al opgenomen backingvocalsporen kan ervoor zorgen dat de vocalist te weinig wordt uitgedaagd. Naarmate het aantal sporen toeneemt wordt de timing slordig en verliest de vocalist power. De backingvocals zullen versmeren en te weinig ́puntig ́ zijn. Een goede oplossing voor dit probleem is om de al opgenomen koorsporen uit te zetten. Hoewel je nu niet direct kunt beoordelen hoe het koor samenklinkt, is de kans groot dat de samenklank goed zal zijn als je tijdens opname elk individueel spoor goed controleert op timing en intonatie.

”Het hoogste doel is het vastleggen van de best mogelijke performance”


vocals Beyer DT990 Pro

Beyer DT990 open koptelefoon

Welk type koptelefoon is geschikt?
Hoewel open koptelefoons over het algemeen een wat mooier geluid geven, is bij opname een gesloten koptelefoon in het voordeel. Met een gesloten type zal het koptelefoongeluid namelijk minder lekken in de microfoon. Bij zachte zang of akoestisch gitaar kan overspraak problematisch zijn, zeker als de muzikant inspeelt met een click. Als de click eenmaal hoorbaar is op de opname krijg je deze er nooit meer vanaf. Het geluid van een gesloten koptelefoon is vaak iets minder mooi, maar geeft wel meer controle. Wel zo prettig als de drummer naast je zo ongeveer z’n vellen kapotslaat.
Vocal Sennheiser HD25 Small

Sennheiser HD25 gesloten koptelefoon

Intonatie
Soms kan het voor een vocalist lastig zijn om goed te intoneren. Een veelgebruikte oplossing is dan om een schelp van de koptelefoon af te zetten. Aangezien de muzikant nu de helft minder ‘decor’ heeft en daardoor lastiger maat kan houden, moet je de ritmische instrumenten harder in de mix te zetten. Wel zal nu het geluid van de loshangende schelp in de microfoon terecht komen. Gelukkig kun je bij veel professionele koptelefoons van een schelp het draadje loskoppelen zodat de de loshangende schelp in ieder geval geen overspraak meer veroorzaakt.

 

Koptelefoonvolume beïnvloedt intonatie
Probeer als muzikant te wennen aan een veilig koptelefoonvolume. Niet alleen voorkom je daarmee gehoorschade, maar je zult ook minder snel moe worden. Studiosessies kunnen soms lang duren (…). Een minder bekend nadeel van hoge volumes is, dat het onze waarneming van toonhoogte beïnvloedt. Bij een hoger volume denken je hersenen namelijk dat je hoog intoneert. Als reactie hierop ga je daarom láger intoneren. Het resultaat is consequent te laag geïntoneerde zang (of bijvoorbeeld slidegitaar)! Mocht een muzikant continu te laag intoneren, dan moeten dus alle alarmbellen gaan rinkelen. Met een lager koptelefoonvolume is het probleem waarschijnlijk opgelost.

 

Mag er een beetje galm op de stem?
Ja natuurlijk! Muzikanten vinden het over het algemeen prettig om hun instrument met wat galm te horen. Hoewel het effect aan ‘de andere kant van het glas’ niet altijd gewenst is, stel je alles in het werk om de muzikant tot de beste performance te brengen. En daar kan bij horen dat je een klein beetje galm op het instrument zet. Dat gezegd hebbende: met galm verbloem je details en 'verwen' je de muzikant. Gebruik daarom zo min mogelijk.

Belangrijk: gebruik galm niet als insert op het op te nemen spoor, anders neemt de latency toe. Met galm via een aux heb je daar geen last van. Dat de galm in zo’n setup een paar milliseconden later komt, maakt voor een effect als galm natuurlijk niet uit.

 

Tot slot
Alles bijeen is het opnemen en overdubben van zang een inspannende bezigheid. In de eerste plaats voor de vocalist, die alles uit de kast zal willen (en moeten) halen voor de beste take ooit. Maar net zozeer voor degene die opneemt. Alleen als de mix continu wordt bijgeschoven, het volume van de zang (dat regelmatig verandert) wordt bewaakt en de juiste hoeveelheid effect wordt toegepast, zal het resultaat optimaal zijn. Van de engineer vergt dat een pro-actieve houding, anticipatie en empathie. Tijdens het opnemen vraag je je continu af: hoe kan het beter?

In het boek 'Muziekproductie, leer zelf Opnemen, Mixen en Masteren' vind je veel extra info over het opnemen van zang, onder andere over compileren, dubbelen en alternatieve opnamestrategieën. Bestel het boek nu hier!

 

Dit is het laatste artikel in een serie van drie. Zie ook:

Deel I: 5 tips voor een betere zangopname
Deel II: Gain, compressie en effecten