In dit artikel kijken we naar gain en compressie bij het opnemen van zang. Hoe hard moet je opnemen? Mag je gelijk EQ en compressie toepassen? En hoe zit het met galm op de koptelefoon?


Hoe hard moet je opnemen?
Elke mic-preamp of audio-interface heeft een gain-knop. Daarmee zorg je dat het volume van het op te nemen instrument op het goede opnameniveau komt. Op dat niveau wordt de elektronica optimaal aangestuurd, en ontstaat er zo min mogelijk vervorming of ruis.

Hoe hard moet je opnemen? In de computer geldt: zo hard mogelijk, maar nooit in het rood. Waarom zo hard mogelijk? Omdat je dan zoveel mogelijk van de 16, 24 of 32 bits benut die er beschikbaar zijn om het signaal te beschrijven. De audiokwaliteit wordt dan dus beter. Waarom geen overloads? Zodra een digitaal systeem clipt, raak je kostbare pieken uit het signaal kwijt, en informatie die aan de voorkant verloren is gegaan, krijg je nooit meer terug. Hier lees je hoe dat precies zit.

Nu is aan beide vereisten voldoen bij het opnemen van een synthesizer misschien nog niet zo moeilijk, maar bij zang ligt het een stuk lastiger. Je weet immers nooit van tevoren hoe hard het signaal precies gaat worden. Daarom moet je altijd een veiligheidsmarge inbouwen. Die veiligheidsmarge noemen we 'headroom'. Bij opname geldt 6-12dB als een veilige marge voor headroom.

 

vocal Neve 1073LB Small

De Neve 1073 wordt beschouwd als dé klassieke mic pre-amp.
1100 euro is natuurlijk een hoop geld voor een voorversterker zonder EQ,
maar je hebt zo wel de zekerheid van een topklasse geluid.

 

Voordat je gaat opnemen, vraag je aan de vocalist of hij/zij even een paar harde kreten slaakt. Aan de hand daarvan stel je de preamp gain in, totdat de pieken niet hoger komen dan -6 tot -12dB (onder 0). In principe kan het nu niet meer misgaan en kun je met een gerust hart takes gaan opnemen.

 

Gain dynamisch meebewegen

Maar het kan nog wat verfijnder. Stel, je hebt een song met een hard refrein en een zacht couplet. Eerst stel je de preamp gain van het refrein in, en wel zo, dat er boven de hardste uithalen van de vocalist, nog steeds 6-12dB overblijft. Zodra je nu bij het zachte couplet aankomt, blijkt waarschijnlijk dat de zang niet of nauwelijks te horen is. Duw op dat moment niet de zangfader omhoog, maar zet de gain op de mic-preamp harder, net zo lang tot de zang comfortabel op de muziek ligt. Je onthoudt op welke stand de gain staat en zorgt dat je klaar bent om deze terug te draaien zodra het volgende refrein zich aandient.

”Zorg dat je bij opname altijd 6-12dB boven de hoogste pieken overhoudt.”

Op deze manier blijft de nieuwe partij gedurende de complete song stabiel op de mix liggen. Je vergroot de kans dat de muzikant beter zal performen. Bovendien bouw je tijdens het opnemen al aan de mix, en iedere keer dat je de sessie opnieuw inlaadt, zal het geluid meer inspireren.

Disclaimer: pas deze methode nooit toe als je nog niet zeker bent van je zaak, of als je de dynamiek van de partij nog niet voldoende kent. De kans is namelijk groot dat je middenin een noot een vreemde volumeverandering veroorzaakt. Hoewel misschien niet desastreus, laat zo'n fout zich achteraf lastig herstellen. Dynamisch gain aanpassen is ook minder geschikt naarmate de muziek meer 'rootsy' is, en meer geschikt naarmate deze meer geproduceerd is. Dat gezegd hebbende, vind ik het zelf altijd heerlijk als de vocal bij aanvang van de mix al wat gelevelled is. Daardoor zullen ook zachte noten de compressor 'raken' en dezelfde jus meekrijgen als harde noten. Bij een eerste take zal ik nooit gain meebewegen, maar naarmate ik meer takes van een muzikant maak, leer je de partij beter kennen en kun je meer meebewegen. Soms zelfs bij individuele zinnen of woorden.

 

Hoe zit het met compressie?
Er is bijna geen dynamischer instrument dan onze stem. Van fluisterniveau tot het oorverdovende volume van een harde schreeuw; het enorme dynamische bereik van de stem komt niet zelden in dezelfde song aan bod. In de mix zullen we deze dynamiek hoe dan ook willen beperken. Dus waarom dan niet alvast wat compressie toegepast bij opname? Een compressor in het opnamekanaal wordt niet mee opgenomen, maar zorgt er wel voor dat de zang gedurende de hele song blijft communiceren en compact klinkt. Check wel goed dat de latency hierdoor niet teveel toeneemt, experimenteer anders met alternatieve plugins.

”Door de zang alvast in dynamiek te beperken, zorg je ervoor dat deze gedurende de hele song blijft communiceren.”

Mocht je nog niet precies weten hoe compressie werkt, ga dan uit van een lage ratio (bijvoorbeeld 3:1 of 4:1) en mediumsettings van ‘attack’ en ‘release’. Zolang je goed op de ‘gainreduction meter’ blijft kijken en zorgt dat de compressor niet meer dan 2-6dB van de pieken afhaalt, kan het nooit helemaal misgaan. Naarmate de vocalist harder of zachter zingt, blijf je het opnamevolume aanpassen met de preamp-gain, en dus niet met het ‘input volume’ van de compressor. Een voordeel van milde compressie is, dat de ingewikkelder instellingen zoals attack en release er minder toe doen. Wil je nu eens precies weten hoe je compressie voor zang instelt, lees dan het boek 'Muziekproductie, leer zelf Opnemen, Mixen en Masteren'. Bestel het nu hier!

 

Hetzelfde geldt voor EQ: met een kleine aanpassing van de klankkleur zorg je ervoor dat de zang gelijk lekker in de mix komt te liggen. Door bijvoorbeeld het (sub)laag op te ruimen, zit de zang minder in de weg van andere instrumenten. Door wat presence of (top)hoog te boosten, zorg je ervoor dat de zang beter door de muziek heenprikt. Zeker bij een warme/rond-klinkende mic, zoals een ribbon.

 

Heb je een mooie analoge compressor of EQ?
Gebruik deze dan direct bij opname! De analoge saus zit dan alvast ingebakken in het signaal. Zo'n chain is niet alleen geschikt voor zang, maar ook voor gitaar, bas of andere instrumenten. Bij iedere extra dub zal het effect optellen. Uiteraard kun je ook achteraf je audio door een analoog apparaat heen halen, maar in de praktijk is het vaak omslachtig en loop je al snel tegen latencyproblemen aan.

Al met al voldoende reden om gelijk bij opname een veilige hoeveelheid EQ en compressie toe te passen. Voor wie nog geen mooie analoge compressor of EQ heeft, is dit misschien een aansporing om 's zo'n diepte-investering te doen.

 

”Door direct bij opname een mooi analoog apparaat te gebruiken, zit de analoge saus alvast ingebakken in het signaal.”

 

Andere effecten

Hoewel ze zeker tot een inspirerend geluid kunnen leiden, is het wat ongebruikelijk om effecten als galm, delay, flanger, phaser of chorus gelijk mee op te nemen. In het opnamestadium kun je immers nog niet precies overzien welk geluid er nodig is in de mix. Dit soort effecten laat zich nooit meer uit het signaal verwijderen, het is dan ook beter om deze keuze uit te stellen tot later.

 

Zie ook de andere delen uit deze serie:

Deel I: 5 tips voor een betere zangopname

Deel III: Betere performance door de juiste technische aanpak