In vergelijking met drums is het opnemen van zang gemakkelijk, je gebruikt immers maar een microfoon. Waar of niet waar? Als je puur kijkt naar het aantal sporen en de hoeveelheid randapparatuur is deze stelling waar, maar daar houdt het ook wel op. De leadvocal is het belangrijkste instrument in de communicatie met de luisteraar. Daarom is het van belang dat je alles in het werk stelt om deze zo goed mogelijk op te nemen. En daar komt nog aardig wat bij kijken.

1. Neem droog op
En dan bedoel ik gortdroog. Het opnemen van de akoestiek is in zekere zin link: als de reflecties van de ruimte eenmaal in het signaal zitten, krijg je ze er nooit meer vanaf. Bovendien wordt er in de mix vaak compressie op de zang gebruikt. Daardoor worden de zachte signalen relatief luider in vergelijking met de harde. Ná compressie zullen er dus reflecties tevoorschijn komen die je tijdens de opname nog niet had gehoord. Omdat je op die manier geen keuze meer zou hebben, is het raadzaam om de vocals droog op te nemen. In de mix kun je op een droog zangsignaal gemakkelijk een beetje kunstmatige galm zetten.
Een droog geluid krijg je door de opnameruimte zoveel mogelijk te voorzien van verschillende absorberende materialen. Demping van de wand achter de vocalist is met name van belang: reflecties uit de ruimte zullen anders tegen de achterwand kaatsen, om vervolgens over de schouders van de zanger in de gevoelige kant van de mic terecht te komen! De achterwand kun je dempen met akoestische panelen. Of, als je in je slaapkamer opneemt, met gordijnen, matrassen, of een kapstok met jassen. Een andere oplossing is het Reflection Filter. Dat is een halfrond absorberend paneel, om de microfoon heen. De constructie zorgt ervoor dat het geluid van de zang zo dicht mogelijk bij de bron wordt geabsorbeerd, waardoor er minder geluid in de ruimte terecht komt. Of de Aston Halo, voor 70% gemaakt van het materiaal van PET-flessen.
vocal Hoe neem je zang op Aston Halo Small

Aston Halo.

 

2. Kies een microfoon die past bij de stem. En bij het genre!
Sterker nog, kies er één die past bij de song. Wat voor de ene vocalist (of song) de beste microfoon is, hoeft voor een ander niet de beste te zijn. Een vrouwenstem in een hoog register maakt een andere aanspraak op microfoonkwaliteit dan een mannenstem in een laag register. Bovendien, de vocal maakt deel uit van de mix. Hoe de zang uiteindelijk in de mix ligt, wordt voor een groot deel bepaald door de microfoonkeuze. Wat solo het beste zanggeluid is, hoeft in de mix niet noodzakelijkerwijs het beste zanggeluid te zijn! Experimenteren is dus het devies.
Vanwege het proximity-effect ligt de keus voor een niermicrofoon (of 8 in het geval van een ribbon) het meest voor de hand. Ook niet onbelangrijk is het genre van de muziek: voor soul en R&B-achtige muziek ligt een smoothe, warm klinkende microfoon voor de hand, terwijl voor rock en meer alternatieve muziek een meer ’edgy’ klinkende mic beter geschikt kan zijn.
Het goede nieuws: hoewel de klassieke zangmicrofoons duizenden euro’s kosten, kan een goedkope mic soms toch een betere keus zijn. Beroemd voorbeeld is de zang van Michael Jackson voor het album Thriller; die werd opgenomen met de (relatief goedkope) Shure SM7. En, hoewel bedoeld als podiummic, zul je nog verbaasd staan over de bruikbaarheid van het geluid van de rond de honderd euro kostende Shure SM58. In vergelijking met z’n duurdere concurrenten kun je het verschil beschrijven als brutaal versus beleefd.

3. Gebruik een goede microfoontechniek
Dat wil zeggen: gebruik het proximity-effect in je voordeel. Voor zachte passages kan het mooi zijn om bij wijze van spreken in de microfoon te kruipen. Dus met je neus in het popscreen. Het toegevoegde laag lijkt voor onze hersens het penetrante karakter van de middenfrequenties weg te nemen en dat geeft de indruk van warmte. Met close-miking hoor je bovendien alle mooie kraakjes en bijgeluidjes. De ultieme communicatie, alsof de luisteraar met z’n oor tegen de mond van de vocalist staat. Bij harde passages moet je als vocalist wat afstand nemen. Niet alleen voorkom je daarmee vervorming, maar ook zullen de hogere, dunnere klanken minder eng of genadeloos klinken. Dat komt doordat er onderweg hoge frequenties verloren zijn gegaan en er relatief meer geluid uit de ruimte wordt toegevoegd.

vocal popscreen small
4. Gebruik een popscreen

In een microfoon ontstaat vervorming zodra de lucht van medeklinkers als ‘p’ en ‘b’ het membraan van de microfoon bereikt. We noemen dat plops of ‘plosives’. Een popscreen is een fijnmazig stukje kunststof, waarin de luchtstroom wordt gebroken. Bij ribbonmicrofoons, die extra gevoelig zijn voor wind, kan het soms zelfs nodig zijn om er twee te gebruiken. In tegenstelling tot wat sommige mensen denken, dient een popscreen dus niet om s-klanken te verminderen.

5. Let op S­-klanken
De ene vocalist heeft er meer last van dan de andere: harde essen. Een teveel aan essen kan het geluidsbeeld onrustig maken. Ook kan er verderop in de keten vervorming ontstaan, bijvoorbeeld bij uitzending op de radio of bij het snijden/afspelen van vinyl.
Mijn ervaring is dat de hoeveelheid essen bij dezelfde vocalist per dagdeel kan verschillen. Bij de ene song zul je er ook meer last van hebben dan bij de andere, simpelweg omdat het aantal essen per tekst verschilt. Om bij opname iets aan de essen te doen kun je proberen een andere condensatormic te gebruiken. Je zult merken dat het ene type de essen meer versterkt dan de andere. Ook kun je een condensatormic inwisselen voor een ribbonmic. Een ander trucje is om een potlood met elastiek vast te maken aan de mic, zodanig dat het recht voor het membraan zit. Let er dan wel op dat je geen kostbare klank kwijt raakt. Een laatste oplossing is nog goedkoper: laat de vocalist het gaatje tussen zijn/haar voortanden dichtplakken met een stukje kauwgom!

vocal mic potlood small

Potlood tegen mic: helpt tegen de essen.

Experimenteer als je durft
Als de muziek zich leent voor experiment, kun je de vocal door een gitaarversterker, stompbox of Lesliebox halen. Of deze in een bijzondere ruimte opnemen, zoals een badkamer of toilet. Door dit soort keuzes in een vroeg stadium te maken, geef je richting aan een productie. Dat werkt inspirerend voor alle betrokkenen. Toch is er een goede reden om te beginnen met een clean signaal: een hifi geluid laat zich immers gemakkelijker lofi maken dan omgekeerd.
De zangsessie Het juiste type mic en goede akoestische omstandigheden zijn een onmisbare eerste stap voor een goede zangsessie. Hoe je het technisch verder aanpakt en hoe de techniek kan helpen om tot een een betere perfomance te komen, lees je in twee volgende artikelen die binnenkort te lezen zijn op muziekproductie.com.

Top-3 Vocalmics
1. Neumann: U47, U67, U87, AKG: C12, C414, Sony C800G
2. Een ribbon, zoals de Coles 4038 of Neve RNR-1
3. Voordelige keus: Shure SM7B, AT2020, SE2200A, Rode NT1, Shure SM58


Dit is het eerste artikel uit een serie van drie. In deel II lees je alles over gain, compressie en effecten, en in deel III lees je hoe je door de juiste technische aanpak tot een betere performance kunt komen. Binnenkort op de site!