In vergelijking met drums is het opnemen van zang gemakkelijk, je gebruikt immers maar een microfoon. Waar of niet waar? Als je puur kijkt naar het aantal sporen en de hoeveelheid randapparatuur is die stelling misschien waar, maar daar houdt het ook wel op. De leadvocal is het belangrijkste instrument om het liedje te communiceren. Daarom stel je alles in het werk om deze zo goed mogelijk op te nemen. En daar komt nog aardig wat bij kijken! Hierbij 5 tips.

 

1. Neem droog op
En dan bedoel ik flink droog. Het opnemen van de akoestiek is in zekere zin link: als de reflecties van de ruimte eenmaal in het signaal zitten, krijg je ze er nooit meer vanaf. Bovendien wordt er in de mix vaak compressie op de zang gezet. Daardoor worden de zachte signalen relatief luider ten opzichte van de harde. Ná compressie kunnen er dan reflecties tevoorschijn komen die je tijdens de opname nog niet had gehoord. Omdat je op die manier geen keuze meer zou hebben, is het raadzaam om de vocals droog op te nemen. In de mix kun je op een droog zangsignaal gemakkelijk een beetje kunstmatige galm zetten.


Een droog geluid krijg je door de opnameruimte zoveel mogelijk te voorzien van verschillende absorberende materialen. De wand achter de vocalist is met name van belang: reflecties uit de ruimte zullen anders tegen de achterwand kaatsen, om vervolgens over de schouders van de zanger in de gevoelige kant van de mic terecht te komen! De achterwand kun je dempen met akoestische panelen. Of, als je in een slaapkamer opneemt, met gordijnen, matrassen, of een kapstok met jassen. Een andere oplossing is het SE Electronics Reflection Filter. Dat is een halfrond absorberend paneel, je plaatst het om de microfoon heen. De constructie zorgt ervoor dat het geluid van de zang zo dicht mogelijk bij de bron wordt geabsorbeerd, waardoor er minder geluid in de ruimte terecht komt. Op het plaatje zie je een nieuwer alternatief voor het Reflection Filter: de Aston Halo, voor 70% gemaakt van het materiaal van PET-flessen.
vocal Hoe neem je zang op Aston Halo Small

Aston Halo.

 

2. Kies een microfoon die past bij de stem
Sterker nog, kies er één die past bij de song. Wat voor de ene vocalist (of song) de beste microfoon is, hoeft voor een ander niet de beste te zijn. Een vrouwenstem in een hoog register maakt een andere aanspraak op microfoonkwaliteit dan een mannenstem in een laag register. Bovendien, de vocal maakt deel uit van de mix. Hoe de zang uiteindelijk in de mix ligt, wordt voor een groot gedeelte bepaald door de microfoonkeuze. Wat solo het beste zanggeluid is, hoeft in de mix niet noodzakelijkerwijs het beste zanggeluid te zijn! Experimenteren is dus het devies.

Vanwege het proximity-effect ligt de keus voor een niermicrofoon (of 8 in het geval van een ribbon) het meest voor de hand. Ook niet onbelangrijk is het genre van de muziek: voor soul en R&B-achtige muziek ligt een smoothe, warm klinkende microfoon voor de hand, terwijl voor rock en meer alternatieve muziek een meer ’edgy’ klinkende mic beter geschikt zal zijn.
Het goede nieuws: hoewel de klassieke zangmicrofoons duizenden euro’s kosten, kunnen  goedkope mic soms toch beter zijn. Beroemd voorbeeld is Michael Jackson's Thriller album; daar werd de zang opgenomen met de (relatief goedkope) Shure SM7. En, hoewel bedoeld als podiummic, zul je nog verbaasd staan van het geluid van de rond de honderd euro kostende Shure SM58. Het verschil met z’n duurdere concurrenten kun je beschrijven als brutaal versus beleefd.

 

3. Gebruik een goede microfoontechniek
Dat wil zeggen: gebruik het proximity-effect in je voordeel. Voor zachte passages kan het mooi zijn om in de microfoon te kruipen. Dus met je neus in het popscreen. Dat geeft een warm geluid: het extra laag zorgt ervoor dat  middenfrequenties niet meer gemeen klinken. Met close-miking hoor je bovendien alle mooie kraakjes en bijgeluidjes. De ultieme communicatie, alsof de luisteraar met z’n oor tegen de mond van de vocalist staat. Bij harde passages neem je als vocalist wat afstand, tot wel een meter. Niet alleen voorkom je daarmee vervorming, maar ook zullen de hogere, dunnere klanken minder eng of genadeloos klinken. Dat komt doordat er onderweg hoge frequenties verloren gaan en er meer geluid uit de ruimte wordt toegevoegd.

vocal popscreen small
4. Gebruik een popscreen

In een microfoon ontstaat vervorming zodra de lucht van medeklinkers als ‘p’ en ‘b’ het membraan van de microfoon bereikt. We noemen dat plops of ‘plosives’. Popscreen to the rescue! Een popscreen is een fijnmazig stukje kunststof, waarin de luchtstroom wordt gebroken. Bij ribbonmicrofoons, die extra gevoelig zijn voor wind, kan het nodig zijn er zelfs twee te gebruiken. In tegenstelling tot wat sommige mensen denken, dient een popscreen niet om s-klanken te verminderen.

 

5. Let op S­-klanken
Nu we het toch over essen hebben, bij de ene vocalist zijn ze veel harder dan bij de andere. Maar met te harde essen wordt het geluidsbeeld onrustig. Ook kan er verderop in de keten vervorming ontstaan, bijvoorbeeld bij uitzending op de radio of bij het snijden en afspelen van vinyl.
Mijn ervaring is dat de hoeveelheid essen bij dezelfde vocalist per dagdeel kan verschillen. Bij de ene song zul je er ook meer last van hebben dan bij de andere, al is het alleen maar omdat het aantal essen per tekst verschilt. Om bij opname iets aan de essen te doen kun je proberen een andere condensatormic te gebruiken. Je zult merken dat het ene type de essen meer versterkt dan de andere. Ook kun je een condensatormic inwisselen voor een ribbonmic. Een ander trucje is om een potlood met elastiek vast te maken aan de mic, zodanig dat het recht voor het membraan zit. Let er dan wel op dat je geen kostbare klank kwijt raakt. Maar het kan nog goedkoper: vraag de vocalist het gaatje tussen zijn/haar voortanden dicht te plakken met een stukje kauwgom!

vocal mic potlood small

Potlood tegen mic: helpt tegen de essen.

Experimenteer als je durft
Als de muziek zich leent voor experiment, kun je de vocal door een gitaarversterker, stompbox of Lesliebox halen. Of deze in een bijzondere ruimte opnemen, zoals een badkamer of toilet. Door dit soort keuzes in een vroeg stadium te maken, geef je richting aan een productie. Dat werkt inspirerend voor alle betrokkenen. Toch is er een goede reden om te beginnen met een clean signaal: een hifi geluid laat zich namelijk gemakkelijker lofi maken dan omgekeerd.

Top-3 zangmicrofoons
1. Neumann: U47, U67, U87. AKG: C12, C414. Sony C800G
2. Een ribbon, zoals de Coles 4038 of Neve RNR-1
3. Voordelige keus: Shure SM7B, AT2020, sE Electronics 2200A, Rode NT1, Shure SM58

 

Na de opname breekt een zeker zo intensief traject aan: de mix. Om zang goed te laten klinken in de mix, zijn effecten als EQ, compressie, galm, delay en automatisering essentieel. In het boek 'Muziekproductie, leer zelf Opnemen, Mixen en Masteren' lees je hoe professionals die effecten toepassen. Bestel het boek nu hier!

 

Dit is het eerste artikel uit een serie van drie. Check ook:

Deel II: Gain, compressie en effecten

Deel III: Betere performance door de juiste technische aanpak